Skip to content

 

 

Yapraktan Bardağa Çayın Yolculuğu

Bugün birçok ülkenin kültüründe önemli yeri olan çayın tarihinin milattan önceki dönemlere kadar uzandığı bilinmektedir. İlk zamanlar Çin’de medikal alanda kullanılan çayın içecek olarak keşfedilmesi ise uzun yolculuğunun ana duraklarından biri olmuştur. Dünyanın birçok yerinde yetiştiriciliği yapılsa da çay üreticisi olarak ilk akla gelen ülkelerin başında Çin ve Hindistan gelir. Bu nadide ve özel bitkinin yetiştirilmesinden toplanmasına, işlenmesine ve bardaklardaki ya da fincanlardaki yerini almasına kadar geçen zorlu süreç, insanların çay tutkusuna anlam yükler.

Çay Nasıl Üretilir?

Çay üretimi birçok aşamadan meydana gelen uzun bir süreçtir. Camellia familyasına ait olan çay bitkisinin özellikle iki çeşidi içecek olmak üzere üretilir. İlk aşamada iklim ve toprak koşulları değerlendirilir. Camellia sinensis türü küçük yapraklıdır ve yüksek rakımlı, serin yerlerde yetiştirilmeye uygundur. Camellia assamica olarak adlandırılan türü ise geniş yapraklıdır ve daha çok tropikal iklimlerde yetiştirilir.

Türkiye’de ve birçok ülkede yüksek tüketim miktarı ile öne çıkan siyah çayın üretimi, yaprakların toplanmasından sonra beş ana aşamayı içeren metotla gerçekleştirilir. Üretim tesisine gelene kadarki sürecin en önemli adımı hasat işlemidir ve “Çay nasıl toplanır?” sorusunun cevabını verir. Yaprakların toplanması oldukça zor ve yorucudur. Bu aşamada körpe yapraklar ve tomurcuklar titizlikle toplanır. Çay yapraklarının elle toplanması ürünün kalitesini korumada önemlidir. İlkbahar ve yaz mevsimlerinde olmak üzere yıl içerisinde iki kez hasat yapılır. Yaprak ve tomurcuklar koparıldıkları andan itibaren oksidasyon gerçekleştiği için zaman kaybetmeden işlenmek üzere üretim tesisine sevk edilir. Çay yapraklarının tazeliğini koruması ve hızlıca işlenmesinin gerekliliği çay işleme tesislerinin yakın yerlere kurulmasını zorunlu hale getirmiştir.

İklim, toprak ve rakım koşullarının yanında, çay yapraklarının toplanması ile başlayan ve işlenmesinden tüketiciye ulaşmasına kadar geçen süreçte izlenen yol, çayın kalitesini ve aromasını belirler.

Çay Üretim Aşamaları

Çayın üretim aşamaları incelendiğinde, beş temel işlem dikkat çeker. Çay yaprakları uygun şekilde toplandıktan ve tazeliğini kaybetmeden üretim bandına alındıktan sonraki aşamalar şu şekildedir:

Soldurma: Bu aşamada miktarı ve süresi çay yaprağı cinsi göz önünde bulundurularak belirlenen ısı yardımı ile çaydaki nem oranı azaltılır. Uygulamada çay yaprakları metal bir zemin üzerine yayılır ve alttan ısı verilerek yaprakların nem oranı %30 civarında düşürülür. Taze halde yaklaşık %80 olan nem oranı, soldurma işlemi ile yaklaşık %50 oranına kadar azaltılmış olur. Soldurma işlemi çay yapraklarının esnek hale gelmesini sağlayarak bir sonraki kıvırma aşaması için yaprakları hazır hale getirir.

Kıvırma: Çay yapraklarının çeşitli makineler vasıtasıyla küçük parçalara ayrılmasını sağlar. Bu yolla yaprakların içindeki özsu açığa çıkar ve havadaki oksijen ile reaksiyona girer. Böylece oksidasyon sürecinin başlaması sağlanır.

Oksidasyon: Uygun sıcaklık koşulları oksidasyon reaksiyonun devamını sağlar. Oksidasyon süresince çay yapraklarının rengi değişir ve yeşil renk zamanla kırmızı renge dönüşür. Oksidasyonun süresi de çayın kalitesini belirleyen önemli bir kriterdir. Bu aşamada çay, aroma ve koku kimliğini kazanmaya başlar.

Kurutma: Kurutma aşamasında oksidasyon reaksiyonunun sonlandırılması amaçlanır. Fırınlama yapılarak çaydaki nem oranı %3 -4 oranlarına kadar düşürülür. Aroma, tat ve koku özelliklerinin sabitlenmesi sağlanır ve çay ürün olarak son halini alır.

Tasnif ve Ambalajlama: Fırınlardan alınan çaylar eleme işlemi ile kalınlıklarına göre ayrılır; tane boyutu ve kalitelerine göre tasniflenir. Son olarak farklı ebatlarda ambalajlar kullanılarak paketlenir.

Çayın yapraktan başlayan yolculuğu, demlenmek üzere tutkunlarına ulaşmaya ve ince belli bardaklarda, fincanlarda ya da kupalarda yerini alarak son bulmaya artık hazırdır.